حوسێن عارف، نووسەر، ڕۆماننووس و چیرۆکنووسی ناسراوی کورد و یەکێک لە روخسارە دیارەکانی ئەدەبیاتی نوێی کوردی، لە شەوی ١٢ بۆ ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ لە شاری سلێمانی کۆچی دوایی کرد.
حوسێن عارف لە ماوەی دەیان ساڵدا بە نووسینی چیرۆک و ڕۆمان، ڕەخنە و لێکۆڵینەوە، تۆمارکردنی بیرەوەری و بەشداریکردن لە ژیانی ئەدەبی و ڕۆشنبیریی کوردستاندا ناوێکی ناسراو بوو. بەرهەمەکانی، بە تایبەتی ڕۆمانی «شار»، شوێنێکی دیاریان لە مێژووی ڕۆمانی کوردیدا هەیە و بەشێک لە ژیان، گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتی، کێشە سیاسی و بیرەوەریی شار و کۆمەڵگای کوردییان تۆمار کردووە.
لە ساڵانی کۆتایی تەمەنی، تەندروستی حوسێن عارف بەرەو خراپی ڕۆیشتبوو. لە شوباتی ٢٠٢٦دا ژمارەیەک نووسەر و ڕۆشنبیر لە ماڵەکەی لە سلێمانی سەردانیان کرد و لەگەڵی لە بارەی مێژووی ئەدەبی کوردی، ڕەوتی «ڕوانگە» و ئەو ڕووداوانە گفتوگۆیان کرد کە خۆی بەشدار و شاهیدیان بوو.
مەرگی حوسێن عارف کۆتایی بە ژیانی نووسەرێک هێنا کە زیاتر لە شەش دەیە لە خزمەت ئەدەبی کوردیدا بوو. ئەو لەو نەوەیە بوو کە لە ناو گۆڕانکارییە سیاسی و کۆمەڵایەتییە قووڵەکانی کوردستاندا گەشەیان کرد و هەوڵیان دا ژیانی ڕاستەقینەی مرۆڤی کورد، شار، خێزان، هەژاری، جیاوازی چینایەتی، خەبات، شکست و هیوای خەڵک بگوازنەوە ناو ئەدەب.
کۆچی دوایی حوسێن عارف ، زیانێکی گەورەیە لە ئەدەبیاتی کوردی .
حوسێن عارف کێ بوو؟
ناوی تەواوی ئەو حوسێن عارف عەبدولڕەحمان بوو. لە ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٣٦ لە شاری سلێمانی لەدایک بوو و لە هەمان شاردا گەورە بوو؛ شارێک کە دواتر بوو بە یەکێک لە بنەما سەرەکییەکانی جیهانی ئەدەبیی ئەو و لە ڕۆمانی «شار»دا بە وردی و قووڵی وێنای کرد.
حوسێن عارف خوێندنی لە بواری یاسا تەواو کرد و بۆ ماوەیەکی درێژ وەک پارێزەر کاری کرد، بەڵام لەگەڵ کاری یاسایی بەردەوام لە نووسین، ڕۆژنامەنووسی، چیرۆکنووسی و لێکۆڵینەوەی ئەدەبیدا چالاک بوو. ئەو بەو مانایە تەنیا نووسەرێکی پڕبەرهەم نەبوو، بەڵکو بەشێک لەو ژینگە ئەدەبی و فکرییە بوو کە لە نیوەی دووەمی سەدەی بیستەمدا هەوڵی نوێکردنەوەی ئەدەبی کوردی دەدا.
دەستپێکی نووسینی حوسێن عارف دەگەڕێتەوە بۆ کۆتایی ساڵانی پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو. چیرۆکی «چای شیرین» لە ساڵی ١٩٥٧ نووسرا و بوو بە یەکێک لە چیرۆکە ناسراوەکانی. لە ساڵی ١٩٥٩یشدا «لە کۆڕی خەباتدا» بڵاو کرایەوە کە لە زووترین بەرهەمە چاپکراوەکانی ئەو دادەنرێت.
لە ساڵانی دواتردا حوسێن عارف پەیوەندییەکی نزیکی بە ژینگەی نوێخوازی ئەدەبی هەبوو. لە دەیەی حەفتاکاندا یەکێک بوو لە کەسانی بەشدار لە ڕەوتی «ڕوانگە»، ڕەوتێک کە لەگەڵ ناوی ژمارەیەک نووسەر و شاعیری ئەو سەردەمە پەیوەستە و هەوڵی دەدا شێوازی نووسین، زمان و بیرکردنەوەی ئەدەبی کوردی نوێ بکاتەوە.
ڕوانگە دەیویست ئەدەب لە قالبە داخراوەکان دوور بخاتەوە و زیاتر بە ژیانی ڕۆژانە، گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتی و سیاسی و ئەزموونی ڕاستەقینەی مرۆڤ نزیک بکات. حوسێن عارف لەو چوارچێوەیەدا بە تایبەتی لە بواری چیرۆک و ڕۆماندا ڕێگای خۆی دروست کرد.
«شار»؛ بەرهەمی ناوداری حوسێن عارف
لە ناو هەموو بەرهەمەکانی حوسێن عارفدا، «شار» زیاتر لە هەر بەرهەمێکی تر ناوی ئەوی لە مێژووی ڕۆمانی کوردیدا جێگیر کرد.
بەشی یەکەمی «شار» لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاو کرایەوە و بەشی دووەمیش دواتر چاپ کرا. ناوەڕۆکی ڕۆمانەکە بە شێوەیەکی فراوان لە ژیانی شاری سلێمانی و گۆڕانکارییەکانی چەندین ساڵی مێژوویی دەکۆڵێتەوە.
لە «شار»دا سلێمانی تەنها شوێنی ڕووداوەکان نییە، بەڵکوو خۆی بەشێکی سەرەکیی ڕۆمانەکەیە. گەڕەکەکان، بازاڕ، ژیانی خێزانی، هەژاری، پەیوەندییە نێوان خەڵک، جیاوازییە چینایەتییەکان، خەباتی سیاسی و گۆڕانکارییەکانی ژیانی شارستانی بە شێوەیەکی ورد لە ناو چیرۆکی کارەکتەرەکاندا دەردەکەون.
زمانی ڕەوان، گێڕانەوەی بەهێز و توانای نووسەر لە گواستنەوەی وردەکارییەکانی ژیانی ڕۆژانە وای کرد «شار» بۆ زۆرێک لە خوێنەر و ڕەخنەگرانی ئەدەبی ببێتە یەکێک لە نموونە گرنگەکانی ڕۆمانی ڕیالیزمی کۆمەڵایەتی لە ئەدەبی کوردیدا.
لە توێژینەوە ئەدەبییەکاندا «شار» بە تەنها وەک ڕۆمانێکی چیرۆکی سەیر نەکراوە، بەڵکو وەک بەرهەمێک لەسەر حافزە و بیرەوەریی کۆمەڵایەتی، مێژووی شار و گۆڕانکاریی مرۆڤی کوردیش لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە. لە هەڵسەنگاندنێکی ئەدەبیدا لە ساڵی ٢٠١٩ کە ژمارەیەکی زۆر لە ڕۆماننووس، چیرۆکنووس و ڕەخنەگر بەشدارییان تێدا کرد، «شار» لە پلەی یەکەمی لیستی پەنجا ڕۆمانی هەڵبژێردراوی کوردیدا دانرا.
بەرهەمەکانی
حوسێن عارف تەنها خاوەنی «شار» نەبوو. لە ماوەی ژیانی ئەدەبی خۆیدا ژمارەیەکی زۆر چیرۆک، ڕۆمان، لێکۆڵینەوە و بیرەوەری نووسی.
لە بەرهەمە ناسراوەکانی ئەودا «چای شیرین»، «گەلە گورگ»، «هێلانە»، «توێشووی سەفەرێکی سەخت»، «ئەندێشەی مرۆڤێک»، «کڵافەیەک ژانی تووڕە» و «کۆکتێل» هەن.
هەروەها لە بواری مێژووی ئەدەب، ڕەخنە و توێژینەوەدا بەرهەم و نووسینی جیاوازی هەبوو، لەوانە «ڕوانگە و یاران و نەیارانی»، نووسینەکانی لەسەر چیرۆکی هونەری کوردی، بیبلیۆگرافیای چیرۆکی کوردی و کۆمەڵە توێژینەوە و ڕەخنەیەک کە بەشێک لە مێژووی گەشەکردنی ئەدەبی نوێی کوردیان تۆمار کردووە.
یەکێک لە بەرهەمە بەنرخەکانی دوا قۆناغی تەمەنی، بیرەوەرییە دوو بەرگییەکەی بوو بە ناوی «تەمەنێک لە بندەستی ڕووداو و کارەساتەکانەوە». لەم بەرهەمەدا حوسێن عارف تەنها ژیانی تاکەکەسی خۆی تۆمار ناکات، بەڵکوو بەشێکی درێژ لە مێژووی ئەدەبی، سیاسی و کۆمەڵایەتیی کوردستان لە دیدی شاهیدێکەوە دەگێڕێتەوە کە خۆی لە ناو زۆرێک لەو ڕووداوانەدا ژیاوە.
بەشداری لە ژیانی سیاسی و ڕۆشنبیری
حوسێن عارف لەگەڵ ئەوەی ناسنامەی سەرەکیی ئەدەبی بوو، لە ژیانی سیاسی و گشتیی کوردستانیشدا بەشدار بوو. لە ساڵی ١٩٩٢دا بوو بە ئەندامی یەکەم خولی پەرلەمانی کوردستان.
لە قۆناغی شەڕی ناوخۆیی دەیەی نەوەددا ئەو لەگەڵ ژمارەیەک پەرلەمانتاری تر ناڕەزایەتی بە بەردەوامبوونی شەڕ و پێکدادانە ناوخۆییەکان دەربڕی و بە شێوازە جیاوازەکان داوای وەستاندنی شەڕی نێوان لایەنە کوردییەکان کرد.
هەروەها لە ژینگەی چاپ و بڵاوکردنەوەی ئەدەبی کوردیدا چالاک بوو و لەگەڵ نووسەر و شاعیرانی وەک شێرکۆ بێکەس لە چالاکییەکانی پەیوەست بە دامەزراوەی «سەردەم» و بڵاوکردنەوەی بەرهەمە ئەدەبییەکاندا بەشداری کرد.
کۆتایی ژیان و میراتی ئەدەبی
حوسێن عارف لە دوا ساڵانی تەمەنی تا ڕادەیەکی زۆر لە ژیانی گشتی دوور کەوتەوە، بەڵام پەیوەندییەکانی بە نووسەر و ژینگەی ئەدەبی نەبڕا. ئەو تا دوا قۆناغەکانیش سەرچاوەیەک بوو بۆ بیرەوەریی نەوەیەک لە نووسەرانی کورد و بۆ ناسینی ڕووداوە ئەدەبی و سیاسییەکانی نیوەی دووەمی سەدەی بیستەم.
بە کۆچی دوایی حوسێن عارف، یەکێک لە نووسەرانی ئەو نەوەیە کۆتاییهات کە بەرهەمەکانیان لە ناو ژیان و ڕووداوە ڕاستەقینەکانی کۆمەڵگای کوردیدا دروست بوون.
بەڵام ناوی حوسێن عارف بە «شار» و بە دەیان چیرۆک، لێکۆڵینەوە و بیرەوەرییەکەی بەردەوام دەبێت. «شار» هێشتا بۆ خوێنەری کورد تەنها ڕۆمانێک نییە؛ وێنەی قۆناغێکە لە ژیانی سلێمانی و کۆمەڵگای کوردی کە حوسێن عارف بە زمانێکی ڕەوان و گێڕانەوەیەکی قووڵ لە ناو ئەدەبدا پاراستوویەتی.
ناوەندی ڕاگەیاندنی پارتی سەربەخۆیی کوردستان وێڕای ڕێزگرتن لە یاد و ناوی کۆچکردوو حوسێن عارف ، کۆچی دوایی ئەم نووسەرە مەزنە بە خەسارێکی گەورە لە ئەدەبی کوردی دەزانێ و سەرەخۆشی لە بنەماڵە و ئازیزانی ،کۆمەڵگای ئەدەبیی کوردستان و نەتەوەی کورد بە گشتی دەکات
یاد و ناو و بەرهەمەکانی حوسێن عارف لە مێژووی ئەدەبی کوردیدا هەر دەم بە زیندوویی دەمێننەوە، ڕووحی شاد و یاد و ناوی بەرز و بەڕێز بێت.
