نیشتمان، ئاوات، هاواری کورد، گۆڤاری کوردستان، ڕۆژنامەی کوردستان، هاواری نیشتمان، هەڵاڵە، گڕوگاڵی منداڵانی کورد و دیاری کۆمەڵەی ژ.ک
مێژووی ڕۆژنامەنووسیی کوردی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، بە تایبەتی لە ماوەی پێش دامەزراندنی کۆماری کوردستان و لە سەردەمی خودی کۆماردا، بەشێکی گرنگ لە مێژووی سیاسی، فەرهەنگی و ئەدەبی کورد پێکدەهێنێت. ئەو بڵاوکراوانە تەنها ڕۆژنامە و گۆڤار نەبوون، بەڵکو بەشێک بوون لە پرۆسەی دروستبوونی ژیانی سیاسیی نوێی کورد، بڵاوکردنەوەی زمانی نووسراوی کوردی، ناساندنی بیر و ئامانجە نەتەوەییەکان و گواستنەوەی هەواڵ و زانیاری بۆ کۆمەڵگا.
لە ساڵانی چالاکیی کۆمەڵەی ژ.ک و دواتر لە ماوەی دامەزراندن و بەڕێوەبردنی کۆماری کوردستان لە مەهاباد، ژمارەیەک ڕۆژنامە، گۆڤار و بڵاوکراوەی تایبەت دەرچوون کە هەر یەکەیان لە بوارێکی دیاریکراودا ڕۆڵیان بینی. هەندێکیان ڕاستەوخۆ بڵاوکەرەوەی بیری سیاسی و نەتەوەیی بوون، هەندێکی تر پەیوەندییان بە ئەدەب و ڕۆشنبیرییەوە هەبوو، هەروەها بڵاوکراوەی تایبەت بە لاوان و تەنانەت منداڵانیش لەو سەردەمەدا دەرچووە.
لە خوارەوە، گرنگترین ئەو بڵاوکراوانە بە کورتی ناسێنراون و فایلە PDF ـە بەردەستەکانیان بۆ خوێندنەوە و توێژینەوە دانراون.
نیشتمان ـ Niştiman
«نیشتمان» یەکێک لە گرنگترین بەڵگەنامەکانی قۆناغی پێش کۆماری کوردستانە. ئەم گۆڤارە بڵاوکەرەوەی بیری کۆمەڵەی ژیانی کوردستان ـ ژ.ک بوو و لە ساڵانی 1943 و 1944 لە مەهاباد بڵاودەکرایەوە.
نیشتمان لە ڕووی مێژووییەوە گرنگییەکی تایبەتی هەیە، چونکە بەشێکی زۆر لە بیر و زمان و ئەو دیدە سیاسی و نەتەوەییەی کە دواتر لە دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان و کۆماری کوردستاندا بە شێوەیەکی ڕوونتر دەردەکەوێت، لە لاپەڕەکانی ئەم گۆڤارەدا دەبینرێت.
بابەتەکانی نیشتمان تەنها سیاسی نەبوون؛ ئەدەب، زمان، مێژوو، کۆمەڵگا، پەروەردە و ناسنامەی کوردیش بەشێکی گرنگ لە ناوەڕۆکی بڵاوکراوەکەیان پێکدەهێنا. بەم هۆیە، نیشتمان سەرچاوەیەکی بنەڕەتییە بۆ هەر توێژەرێک کە دەیەوێت لە مێژووی فکری و سیاسیی ئەو سەردەمە تێبگات.
PDF ـی نیشتمان:
داگرتنی نیشتمان – کۆمەڵەی ژ.ک
ئاوات ـ Awat
«ئاوات» لە بڵاوکراوەکانی قۆناغی نێوان کۆمەڵەی ژ.ک و دامەزراندنی کۆماری کوردستانە و لە ساڵی 1945 لە مەهاباد دەرچووە.
گرنگیی ئاوات لەوەدایە کە لە سەردەمێکدا بڵاو بووەوە کە بزووتنەوەی سیاسیی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان خەریک بوو لە قۆناغی ڕێکخراوی نهێنی و چالاکیی فکرییەوە بەرەو دامەزراندنی دامەزراوە و ڕێکخراوی سیاسیی فراوانتر دەچوو.
لەبەر ئەوە، ئاوات دەتوانرێت بە یەکێک لە بەڵگە مێژووییەکانی ئەو قۆناغەی گواستنەوەیە سەیر بکرێت کە لە دواییدا بە دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان و کۆماری کوردستان گەیشت.
PDF ـی ئاوات:
داگرتنی ئاوات
هاواری کورد ـ Hawarî Kurd
«هاواری کورد» یەکێک لە بڵاوکراوە گرنگەکانی مەهاباد لە ساڵی 1945 بوو. دەبێت ئەم گۆڤارە لە «Hawar» ـی جەلادەت بەدرخان کە لە دیمەشق دەرچووە جیا بکرێتەوە؛ ئەوەی لێرە باس دەکرێت هاواری کوردی مەهابادە.
هاواری کورد لە قۆناغێکدا دەرچوو کە بیر و گفتوگۆی سیاسی و نەتەوەیی لە کوردستان بە خێرایی پەرەی دەسەند و مەهاباد بە ناوەندێکی گرنگی چالاکیی سیاسی و ڕۆشنبیری دەگۆڕا.
ناوەڕۆکی ئەم بڵاوکراوە بەشێک لە هەوڵەکانی ئەو سەردەمە بۆ بەرزکردنەوەی هۆشیاریی نەتەوەیی، پەرەپێدانی زمانی کوردی و دروستکردنی پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان ڕێکخراوە سیاسییەکان و کۆمەڵگادا پیشان دەدات.
PDF ـی هاواری کورد:
داگرتنی هاواری کورد
گۆڤاری کوردستان
«گۆڤاری کوردستان» پێش دامەزراندنی فەرمیی کۆماری کوردستان و لە کۆتایی ساڵی 1945 لە مەهاباد دەستی بە بڵاوکردنەوە کرد. ئەم گۆڤارە نابێت لەگەڵ ڕۆژنامەی کوردستان تێکەڵ بکرێت؛ ئەمانە دوو بڵاوکراوەی جیاوازن.
گۆڤاری کوردستان زیاتر شێوە و ناوەڕۆکی گۆڤاری سیاسی، ئەدەبی و ڕۆشنبیری هەبوو. لاپەڕەکانی ئەم گۆڤارە وێنەیەکی گرنگ لە فەزای فکریی مەهاباد لە مانگەکانی پێش ڕاگەیاندنی کۆمار پیشان دەدەن.
بەهۆی ئەوەی کە گۆڤارەکە لە قۆناغێکی زۆر هەستیار و مێژووییدا دەرچووە، بۆ توێژینەوە لە چۆنیەتی گەشەکردنی بیر و زمانی سیاسی لە کۆماری کوردستان سەرچاوەیەکی بەبایەخە.
PDF ـی گۆڤاری کوردستان:
داگرتنی گۆڤاری کوردستان
ڕۆژنامەی کوردستان ـ ئۆرگانی کۆماری کوردستان
«کوردستان» ناسراوترین و گرنگترین ڕۆژنامەی سەردەمی کۆماری کوردستان بوو. ڕۆژنامەکە لە ژانویەی 1946 لە مەهاباد دەستی بە بڵاوکردنەوە کرد و بە ئۆرگانی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان و دامەزراوەکانی کۆمار ناسرا.
لە لاپەڕەکانی کوردستاندا هەواڵی حکومەت، بڕیار و ڕاگەیاندنە سیاسییەکان، بابەتی پەروەردەیی، کۆمەڵایەتی، ئابووری و فەرهەنگی، هەروەها هۆنراوە و نووسینی ئەدەبی بڵاودەکرایەوە.
بۆ مێژوونووس و توێژەر، ئەم ڕۆژنامەیە سەرچاوەیەکی دەستەیەکەمە، چونکە زۆرێک لە ڕووداوەکانی کۆمار لە کاتی ڕوودانی خۆیاندا لە لاپەڕەکانی ئەم ڕۆژنامەیە تۆمار کراون.
بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ژمارەی زۆری لە ڕۆژنامەکە لە ماوەی ژیانی کۆماردا دەرچووە، بەڵام هەموو ژمارە چاپکراوەکان تا ئەمڕۆ نەماونەتەوە. فایلەکەی خوارەوە کۆمەڵەی ژمارە بەردەست و پارێزراوەکانە.
PDF ـی ڕۆژنامەی کوردستان:
داگرتنی کۆمەڵەی ڕۆژنامەی کوردستان – مەهاباد 1946
هاواری نیشتمان ـ Hawarî Niştiman
«هاواری نیشتمان» لە سەردەمی خودی کۆماری کوردستاندا لە مەهاباد دەرچوو و پەیوەندییەکی نزیکی بە چالاکیی لاوانی دیموکراتی کوردستانەوە هەبوو.
ئەم بڵاوکراوە بە تایبەتی گرنگە، چونکە دەنگی نەوەی گەنجی ئەو سەردەمە پیشان دەدات؛ نەوەیەک کە لە کۆماری کوردستاندا تەنها وەک بینەر نەبوو، بەڵکو لە ڕێکخستن، پەروەردە، بڵاوکردنەوە و چالاکیی سیاسی و کۆمەڵایەتیدا بەشداریی هەبوو.
بابەتەکانی هاواری نیشتمان لە هەمان کاتدا بەڵگەیەکن بۆ تێگەیشتن لەوەی کە رێبەرایەتی کۆمار چۆن هەوڵی دەدا لاوان لە ژیانی سیاسی و نەتەوەییدا ڕێک بخات و بەشدارییان پێ بکات.
PDF ـی هاواری نیشتمان:
داگرتنی هاواری نیشتمان
هەڵاڵە ـ Helale
«هەڵاڵە» لە بڵاوکراوە ئەدەبی و سیاسییەکانی سەردەمی کۆماری کوردستان بوو و لە بوکان بڵاودەکرایەوە. ناوی حەسەن قزڵجی بە تایبەتی بە مێژووی ئەم گۆڤارەوە گرێدراوە و نووسەر و شاعیرانی دیکەی ئەو سەردەمەش لە دەوری ئەم بڵاوکراوەدا چالاک بوون.
هەڵاڵە نموونەیەکی گرنگە لەوەی کە ژیانی ڕۆشنبیریی سەردەمی کۆمار تەنها لە مەهاباد کورت نەدەکرایەوە. بوکان و شار و ناوچەکانی دیکەش بە شێوەی جۆراوجۆر بەشداربوون لە بزووتنەوەی نووسین و بڵاوکردنەوە.
ئەوەی هەڵاڵە گرنگتر دەکات، تێکەڵبوونی ئەدەب و سیاسەت و فەرهەنگە لە ناوەڕۆکی گۆڤارەکەدا؛ تایبەتمەندییەک کە لە زۆربەی بڵاوکراوە کوردییەکانی ئەو قۆناغەدا دەبینرێت.
PDF ـی هەڵاڵە:
داگرتنی گۆڤاری هەڵاڵە
گڕوگاڵی منداڵانی کورد
«گڕوگاڵی منداڵانی کورد» یەکێک لە تایبەتمەندترین بڵاوکراوەکانی سەردەمی کۆماری کوردستانە. ئەم گۆڤارە بۆ منداڵان دەرچوو و بە یەکێک لە یەکەمین هەوڵە ڕێکخراوەکانی ڕۆژنامەنووسی و ئەدەبی منداڵانی کورد دادەنرێت.
گۆڤارەکە لە چاپخانەی کوردستان لە مەهاباد چاپ دەکرا و سێ ژمارەی لێ دەرچوو. لە ناوەڕۆکیدا هەوڵ دراوە زمانی کوردی بە شێوەیەکی گونجاو بۆ منداڵان بەکاربهێنرێت و لە ڕێگەی چیرۆک، هۆنراوە، بابەتی پەروەردەیی و نووسینی تایبەت بە منداڵانەوە، پەیوەندییەک لە نێوان پەروەردە و ناسنامەی کوردی دروست بکرێت.
بوونی گۆڤارێکی تایبەت بە منداڵان لە ساڵی 1946دا نیشان دەدات کە پڕۆژەی فەرهەنگیی کۆماری کوردستان تەنها بە سیاسەت و کارگێڕی کورت نەدەبووەوە، بەڵکو پەروەردە و نەوەی داهاتووش بەشێک لە خەم و بەرنامەکانی ئەو سەردەمە بووە.
فایلەکەی خوارەوە فاکسیمیلهی سێ ژمارەی پارێزراوی ئەم گۆڤارەیە.
PDF ـی گڕوگاڵی منداڵانی کورد:
داگرتنی گڕوگاڵی منداڵانی کورد
دیاری کۆمەڵەی ژ.ک بۆ لاوانی کورد
لە نێوان بەڵگە و بڵاوکراوەکانی کۆمەڵەی ژ.ک، کۆمەڵە نووسین و ماددەیەکی تایبەت بە لاوانیش هەبوو کە بە ناوی «دیاری کۆمەڵەی ژ.ک بۆ لاوانی کورد» پارێزراوە.
گرنگیی ئەم بڵاوکراوەیە لەوەدایە کە دیدی کۆمەڵەی ژ.ک سەبارەت بە ڕۆڵی لاوان، پەروەردەی سیاسی و نەتەوەیی و ئامادەکردنی نەوەی نوێ بۆ بەشداری لە ژیانی کۆمەڵایەتی و سیاسی پیشان دەدات.
بۆ تێگەیشتن لە ڕەگ و ڕیشە فکرییەکانی ئەو نەوەیەی کە دواتر لە دامەزراندن و بەڕێوەبردنی کۆماری کوردستاندا بەشداریی کرد، ئەم بەڵگەنامانە گرنگییەکی تایبەتیان هەیە.
PDF ـی دیاری کۆمەڵەی ژ.ک بۆ لاوانی کورد:
داگرتنی دیاری کۆمەڵەی ژ.ک بۆ لاوانی کورد
بایەخی پاراستنی ئەم ئەرشیفە
ئەو بڵاوکراوانەی لەم پەڕەیەدا کۆکراونەتەوە، تەنها بەرهەمی چاپی سەردەمێکی ڕابردوو نین. هەر لاپەڕەیەکیان بەشێک لە تۆماری ڕۆژانەی ژیانی سیاسی، ئەدەبی، پەروەردەیی و کۆمەڵایەتیی کوردستان لە یەکێک لە گرنگترین قۆناغەکانی مێژووی نوێی کوردستان هەڵگرتووە.
لە ناو ئەم لاپەڕانەدا دەتوانرێت زمانی سیاسیی ئەو سەردەمە، شێوازی نووسینی کوردی، گفتوگۆی نێوان نووسەر و کۆمەڵگا، بەرنامەکانی پەروەردە، ڕۆڵی لاوان و منداڵان، و هەروەها شێوەی تێڕوانینی رێبەرایەتی و ڕۆشنبیرانی کورد بۆ داهاتووی کوردستان بخوێندرێتەوە.
بڵاوکردنەوەی دیجیتاڵی ئەم فایلانە دەتوانێت یارمەتی بدات کە توێژەران، خوێندکاران و هەر کەسێک کە حەزی لە مێژووی کوردستانە، دەستی بە سەرچاوە سەرەکییەکان بگات و مێژوو لە ڕێگەی خودی بەڵگەنامەکانی ئەو سەردەمەوە بخوێنێتەوە.
